۱۳۹۷/۳/۸

جەلال مەلەکشا شاعیری ناسراوی کورد باری تەندروستیی ناجێگیرە


جەلال مەلەکشا، شاعیر، نووسەر و وەرگێڕی ناسراوی کوردی خەڵکی سنە، چەند ڕۆژێکە باری تەندروستیی ناجێگیرە و لە نەخۆشخانەی سنە لەژێر چاودێریی پزیشکی دایە.
 بەپێی زانیارییەکان  ئێستا جەلال مەلەکەشا لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی سنە لەژێر چاودێری چڕی پزیشکی دایە و لەلایەن دۆستان و دڵسۆزانی شاعیرەوە تیمێکی پسپۆڕی پزیکشیی بۆ تەرخان کراوە.
 پرسی نەخۆشکەوتنی جەلال مەلەکشا ماوەی چەند ڕۆژە لە ئاستی میدیا و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی کوردستان دەنگدانەوەیەکی زۆری هەبووە و بە دەیان کەس شیعر و بابەت و زنیارییان لەبارەی بڵاو کردووەتەوە.

۱۳۹۷/۲/۱۹

فەرهەنگێکی بەنرخ بە کتێخانەی ئەدەبی کوردی زیاد کرا



کامڵترین فەرهەنگی مێژووی زمان و ئەدەبیاتی کوردی بەناوی "فەرهەنگی زانستگەی کوردستان" کە خاوەنی 93 هەزار مەدخەل (دەروازە)یە و لەلایەن گرووپێکی کاری توێژینەوە لە "توێژینگەی" کوردستان‌ناسیی زانکۆی کوردستان لە سنە و بە سەرپەرستیی ماجید مەردۆخ ڕۆحانی لە چوار بەرگەدا چاپ و بڵاو کرایەوە.
ئەو فەرهەنگە گرنگە کە بە گەورەترین فەرهەنگی کوردی – کوردی و فارسی دێتە ئەژمار و ماوەی 10 ساڵە کاری لەسەر کراوە، دوێنێ سێشەممە 2018/5/8 لە زانکۆی کوردستان لە سنە ڕێوڕەسمێکی بەشکۆدا بە ئامادەبوونی کۆمەڵێکی بەرچاو لە نووسەر، شاعیر و ئەدیب و هونەرمەندانی کورد  بە فەرمی چاپ و بڵاو کرایەوە.

۱۳۹۷/۲/۱۷

وه‌تووێـژ وه‌گه‌رد دۆکتـۆر عه‌لی ئـوڵفه‌تی؛ شاعر ناسیاێ کورد


وه‌تووێـژ وه‌گه‌رد دۆکتـۆر عه‌لی ئـوڵفه‌تی؛ شاعر ناسیاێ کورد:
شێعر کوردی ته‌مسق‌ته‌رین ئشـق ژیان منه‌

مۆحه‌مه‌د جه‌واد جه‌لیلیان
ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ سه‌رده‌م هاوچه‌رخ و له‌ زاراوه‌ێ کوردی خوارین، ساڵه‌یل فره‌ێگه‌ که‌ وه‌ ده‌سمێیه‌ت خاون بیره‌یل ده‌سڵات دارێگ، ره‌وت دیاری خوه‌ێ پـێا کردێه‌ و ئڕا بانان خاسێگ وه‌ره‌و نووا چوود. بێ گومان ئه‌گه‌ر بتـوایم له‌ شاعر ناسیا و جیاوازێگ پێشروو بێـه‌یمن که‌ گامه‌یل به‌نرخ و گه‌وراێگ له‌ ئێ باوه‌ته‌ هێـز داێـه‌؛ باێه‌س وه‌ دۆکتـۆر عه‌لی ئـوڵفه‌تی ئاماژه‌ بکه‌یم.
وه‌ راس ئوڵفه‌تی، ناو دیاریـێگ ئڕا ته‌مام به‌رده‌نگه‌یل ئه‌ده‌بیات کوردی له‌ ناوچه‌یل کرماشان و ئیلامه‌.
عه‌لی ئوڵفه‌تی جیا له‌ یه‌ ک وه‌ گه‌رد پرتووکه‌یل پڕهاز و جیاواز، شوون پاێ خوه‌ێ له‌ شێعر هاوچه‌رخ فارسی دیاری کردێه‌؛ تا ئێرنگه‌ به‌رهه‌مه‌یل کوردی فره‌ێگ له‌ هه‌ر دۆ باوه‌ت شێعر کڵاسیک و شێعر ئازاد بڵاو کردێه‌ ک تـۊیه‌نم وه‌ کتاوه‌یل: گه‌رمه‌شین، گیان، گه‌رمێیان وه‌ شیوه‌ێ کڵاسیک و کتاوه‌یل: سانه‌ناو، سزیان وه‌فر و سرۊت باشوور له‌ مژار ئازاد ئاماژه‌ بکه‌یم. هه‌رکام له‌ ئێ کتاوه‌یله‌ کارگه‌ری تایبه‌ت به‌ خوه‌ێیان داشتنه‌. دۆکتـۆر ئوڵفه‌تی جیا له‌ رێـگاێ شێعره‌و، کارگه‌ری فره‌ێگ له‌ بان مۆسیقاێ کوردی له‌ زاراوه‌ێ که‌ڵهوڕی داشتـێـه‌.
وه‌ت و وێـژ ئیمه‌ وه‌گه‌رد ئێ شاعر و نووسه‌ر خاون ناوه‌؛ پێشکه‌ش وه‌ به‌رده‌نگه‌یل هه‌نین بوود:

ململانێی پێكەنینی تاڵ و گریانی شیرین لە شیعری "شامی كرماشانی"دا


جەلیل ئاهەنگەرنژاد
وەرگێڕانی: شەریف فەلاح


دەلێن: ئاخۆ شێعر چییە؟ "ئاه سینە سوزی كز جگر خیزد/ نوای دردمندی كز دل دیوانە برخیزد"
ئەم بەیتە شێعرە ساڵانێكی زۆرە لەبەرمە و هیچكاتێ لەگەڵ تاریف و پارامێترە ئەكادیمییە ئەمڕۆییەكاندا نایەتەوە، بەڵام دەربڕی بەسێك لە دادە و تایبەتمەنییە واتاییەكانی بەرهەمە ئەدەبییە گشتگیرەكانە. بەرهەمگەلێك كە بە ئاسانی دەچنە دونیای زەینیی هەر شاعیر، یان بەردەنگێكەوە و هێندە سەمیمی و لەبەردڵانن، لەناكاو لەسەرووی خانەی هەستی بەردەنگی بەهەستدا جێگا دەگرن.
چ هۆكارگەلێك دەست دەدەنە دەستی یەكتر كە هەندێ بەرهەم، بەم چەشنە لەگەڵ خوێنەر و گوێگری تایبەت و گشتی دەبنە هاوەڵ و نەوە دوای نەوە خێوەتی سادەیی و ساكاریی ناوەرۆكیان لە زەینی بەردەنگێكی هەڵدەدەن؟ بۆ وەڵامدانەوه بەم چەشنە پرسیارانه پێویست بەوە ناكات بەدوای خەسڵەت و سەرچاوە و ژێدەرەكاندا بگەڕێین، بەڵكوو دەتوانین بە رێكارێكی سادە، بگەینە سیمای رواڵەتی و واتایی ئەم چەشنە شیعر و بەرهەمانە بگەینە هەندێ وەڵامی پوختە. بەگشتی ئەم چەشنە بەرهەمانە بەدوای واتاگەلی خەیاڵی و ئەبستراكەوە نین. خۆیان لە دەستەواژەگەلی قورس و نامۆ بەدوور دەگرن و لە وشه ‌و دەستەواژەگەڵیك كەڵك وەردەگرن كەلە كۆزەین و هەنبانەی وشە كۆمەڵایەتییه گشتییەكانی كۆمەڵگە دان و نامۆ نین. بەگشی ئەم وشانە لەگەڵ كەڵكەڵە، ئامانج، دڵەڕاوكێ و هیوا و ئومێدەكاندا گرێی دراوە.

لە پاریس کوڕێک بۆ عەتا نەهایی ڕێک خرا

کاتژمێر چواری پاش نیوەڕۆ رۆژی شەشی مانگی مەی کوڕی کوردەکانی دانیشتووی فەرانسە لە شاری پاریس کۆڕێکی ئەدەبی بۆعەتا نەهایی ڕۆماننووسی کورد بەڕیوە برد. لەم کۆڕەدا بە بەشداری عەتا نەهایی دۆخی هەنووکەی ئەدەبیات و چیرۆکنووسیی کوردی تاوتوێ کرا.
کامێرا، زانیار عومرانی



۱۳۹۷/۲/۶

بەیاننامەی کانوونی نووسەرانی کوردستان / ڕۆژهەڵات سەبارەت بە دۆخی فەرهاد پیرباڵ



بەڕێزان:
دەسەڵاتی دادوەریی هەرێمی کوردستان
دادوەری گشتیی هەرێمی کوردستان
حکوومەتی هەرێمی کوردستان
بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی پۆلیسی هەولێر – پایتەختی هەرێمی کوردستان
نووسەران و ڕووناکبیرانی کوردستان
کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان

هەموومان ئاگادارین ڕۆژی یەكشەممە، 11ی مارسی 2018 لیوای مافپەروەر، عەبدولخالق تەلعەت، بەڕێوەبەری پۆلیسی هەولێر، بە میدیاكانی هەرێمی کوردستانی ڕاگەیاند: "پێشنیوەڕۆی ڕۆژی یەکشەممە، 11-3-2018، فەرهاد پیرباڵ بە پێی ماددەی 226ی یاسای سزادانی عێراقی، ژمارە 111ی ساڵی 1969 و بە فەرمانی بەڕێز، دادوەری گشتی، دەستبەسەر کرا."
 هەمووشمان دەزانین فەرهاد پیرباڵ، نووسەر و شاعیر و ڕووناکبیرێکی دیاری نەتەوەکەمانە، کە جودا لەوەی لە بواری نووسینی شیعر و چیرۆک و ڕۆمان و لێکۆڵینەوەی ئەدەبیدا کەسایەتییەکی دیار و داهێنەر و کاریگەری ئەدەبیاتی کوردییە، لە بواری ڕووناکبیریشیدا کەسایەتییەکی دەگمەنە و کارە ڕووناکبیرییەکانی نەتەوەیین و خەمی لە هەموو پارچەکانی کوردستان خواردووە و لە دۆخی هیچکام لە پارچەکانی کوردستان بێدەنگ نەبووە، بۆیە فەرهاد پیرباڵ کەسایەتییەکی نەتەوەییە و خەڵکی هەموو کوردستان چاوەڕێن، هەم وەکو مرۆڤێک و هەموو وەکو کەسایەتییەکی دیاری ئەدەبی و ڕووناکبیری ئاگاداری دۆخی ژیانی فەرهاد پیرباڵ بن و دەخوازن بە شێوەیەکی دادپەروەرانە و شیاوی ئەو کەسایەتییە هەڵسوکەوتی لەگەڵ بکرێت.

۱۳۹۷/۱/۲۶

۱۳۹۶/۱۲/۲۲

یەکەمین کتێبی فێرکاریی بەشی زمان و وێژەی زانکۆی کوردستان لە سنە چاپ کرا



یەکەمین پەرتووکی فێرکاریی بەشی زمان و وێژەی کوردیی زانستگای کوردستان بۆ وانەی ‌"وشەناسی" لە ئاستی کارناسیدا بە قەڵەمی سەعید کەرەمی و لە ژێر چاودێریی توێژینگەی کوردستان‌ناسیی زانستگای کوردستان لە سنە چاپ و بڵاو کرایەوە.
 بەپێی هەواڵ و زانیاریی پەیجی فەرمی و کەناڵی تەلەگرامی بەشی کوردیی زانکۆی کوردستان، ئەو کتێبە یەکەم کتێبی فێرکاریی بەشی زمان و ئەدەبی کوردیی زانکۆی کوردیی سنەیە کە بۆ وانەی مۆرفۆلۆژیی زمانی کوردی (وشەناسیی زمانی کوردی) لە ئاستی کارناسیی باڵا و لەژێر چاودێریی توێژینگەی کوردستان‌ناسیی زانکۆی سنەدا چاپ کراوە و بڕیارە ئەو کتێبە ساڵی داهاتوو وەک سەرچاوەی سەرەکیی وانەی "وشەناسی"، یان مۆرفۆلۆژیی قۆناغی یەکەم بۆ ئاستی کارناسیی باڵا لەلایەن بەشی کوردیی زمان و ئەدەبی کوردیی زانکۆی کوردستان لە سنە کەڵکی لێ وەربگیرێت.

۱۳۹۶/۱۲/۲

پرسی زمانی دایکی لەگەڵ ژمارەیەک نووسەر و وەرگیڕ




21 فێڤرییەی هەموو ساڵێک رۆژی جیهانیی زمانی زگماک یان زمانی دایکی یە و بە بایەخەوە چاو لەو رۆژە دەکرێ.
گرنگی و بایەخی زمانی دایکی لە چ دایە و ئێمە وەک نەتەوەی کورد دەبێ چ بکەین بۆ ئەوەی لە ژێر هەژموونی داگیرکەرانی کوردستاندا پەرە بە زمانی دایکیمان بدەین، ئەو تایبەتمەندییانە چین کە لە زمانی کوردیدا هەیە و دەبێ کاریان لەسەر بکرێ بۆ ئەوەی وەک زمانێکی زیندوو لە گشت بوارەکانی هزر و بیرکردنەوەدا کاری پێ بکرێ؟
بۆ وەڵامدانەوەی ئەو پرسیارانە، ڕای کۆمەڵێک نووسەر و مامۆستای شارەزا لە زمانی کوردیم وەرگرتووە.
ئامادەکردنی: جەمال نەجاری

۱۳۹۶/۱۲/۱

"پێش تەرەبوونی مریەم و بەردبارانی دۆعا”


جەلیل ئازادیخواز

پێش ئەوەی فیشەكێ
بتەقێ ،
من دەمزانی ئێمە هەر
دەكوژرێن !
پیش ئەوەی كەسێك
خۆی بادا ،
من دەمزانی ئێمەهەر
دەفرۆشرێن !

۱۳۹۶/۱۱/۲۳

مێژوو یان نۆستالژیای دووره‌وڵاتی



خوێندنه‌وه‌ی کۆچیرۆکی ''ئێواره‌ی شار، به‌رهه‌می فه‌ڕوخ نیعمه‌تپوور''
ساڵح سووزه‌نی

پاتبوونه‌وه‌ی مێژوو له‌ وێنه‌ی خه‌یاڵینی منداڵ- باوکێکدا که‌ م/ ن بم:
ره‌نگه‌ زاڵمانه‌ترین خوێندنه‌وه‌ی ده‌قێکی ئه‌ده‌بی (به‌تایبه‌ت کۆچیرۆک) خوێندنه‌وه‌یه‌کی سه‌رپێیانه‌ بێ بۆ ترنجاندنه‌ نێو بابه‌تێک به ‌ناوی پێشه‌کی.. بۆوه‌ی زۆربه‌ی پێشه‌کییه‌کان هه‌وڵی ئه‌وه‌ ئه‌ده‌ن پیشزه‌مینه‌یه‌کی (که‌ هه‌ڵبه‌ت به‌رهه‌می پێشزه‌مینه‌ی نووسه‌ری پێشه‌کیيه‌که‌یه‌) ئاماده‌ و حازروبزر بۆ خوێنه‌رانی دیکه‌ی داهاتوو ساز بکه‌ن و، پێش له‌ خوێندنه‌وه‌ی ده‌قه‌که‌ بیکه‌ن به‌ قوڕگیاندا... ئه‌مه‌ش نه‌ک هه‌ر به‌ر به‌ ئاوه‌ڵابوون و کراوه‌یی ده‌ق ده‌گرێ و، هه‌وڵ ئه‌دا سه‌ره‌گوریسی مانایی و بووتیقایی تێکست به‌ره‌و ڕه‌هه‌ندێکی تایبه‌ت ڕاکێشێ و مه‌ودای ڕه‌هه‌نده‌کانی دیکه‌ی لێ وه‌رگرێته‌وه‌.. به‌ڵکو ئه‌و زوڵمه‌ش ده‌رهه‌ق به‌ خوێنه‌ری مامناوه‌ند ده‌کا که‌ ناهێڵێ به‌شداری سازکردنه‌وەی‌ مانایی و پێکهاته‌یی و جوانییاسيی ده‌قه‌که‌ بێ و وه‌ک خوێنه‌رێکی چالاک هه‌ڵسوکه‌وتی له‌گه‌ڵ بکا..

دیمانەیەك لەگەڵ نووسەر و وەرگێڕ رەزا شەجیعی



سازدانی: شەریف فەلاح

 شەریف فەلاح: كورتە مێژووی زمانی كوردی چۆن پێناسە دەكەی، رەگ و رەچەڵەكی دەچێتەوە سەر كام یەك لە بنەماڵە زمانییەكان، خاڵی جیاوازی و هاوبەشیان لەگەڵ زمانی فارسی كەلە ناوچەیەكی جوگرافیایی هاوبەش دان، كامانەن؟
رەزا شەجیعی: سەبارەت بە بەشی یەكەمی پرسیارەكەت:
كەونینەناسان، شارستانیەتێكی مرۆڤایەتیی هاوشێوەی دێرینیان بەرچاو كەوتووە، كە دوای تەواو بوونی چەرخی تازەی بەردین، لەسەر رووبەرێكی زۆر بەرفراوانی سەرزەمینەكانی جیهانی كۆندا بڵاو بۆتەوە. لێرەوە زانایان گەیشتوونەتە ئەوەی بڵێن هەبێ‌‌ و نەبێ‌ ئەم شارستانیەتە چۆن هاوشێوە ‌و یەكە، دەسكردی یەك گەلە. لەگەڵ لەبەرچاو گرتنی ئەوەی شوێنەوار ‌و پاشماوەكانی ئەو شارستانیەتە هەر لە هیندوستانەوە بگرە تا ئەورووپای بە جارێ‌ گرتۆتەوە، ناوی ئەو گەلەیان بە هیند ‌و ئەورووپایی دیاری كردووە. ئەو گەلە وەك دەڵێن لەگەلێ‌ هۆز پێكهاتبوو، پێش ئەوەی ئەم هۆزانە بكەونە كۆچ ‌و بڵاو ببنەوە، لە نیشتمانە كۆنەكەی خۆیاندا بە درێژایی دەشتەكانی خۆرهەڵات و باكووری خۆرهەڵاتی دەریای قەزوپن (خەزەر) نیشتەجێ‌ ببوون. هەمووی ئەو هۆزانەش كە بەگشتی ئەو گەلەیان لێ‌ پێكهاتبوو، بە یەك زمان دەئاخافتن. ئەم زمانەش كە گەلانی ئاریایی ئیمڕۆ پێی دەدوێن هەمووی لەو زمانە هاوبەشەی زوویانەوە، لقیان هاویشتووە ‌و جیا بوونەتەوە.