گفتوگۆ لەگەڵ مامۆستا محەمەد ڕەمەزانی، نووسەر و وەرگێڕ

هەڤپەیڤین: ساماڵ ئەحمەدی

ساماڵ: مامۆستا، جەنابت وەکو نووسەر و وەرگێڕ ناوبانگت دەرکردووە و بێگومان خوێنەری ئەدەبیاتی کوردی کەسایەتی و نووسراوەکانی جەنابت دەناسن، بەڵام پێم خۆشە لەمەڕ قۆناغەکانی ژیانی خۆتەوە بۆمان بدوێی. لە کوێ و چ ساڵێک لەدایک بووی؟ کەی و چۆن فێری زمانی ئینگلیزی، یان باشتر بڵێم ئەو زمانانەی دەیانزانی، بووی؟ چونکە من دەزانم جەنابت لانیکەم بە سێ زمان دەنووسی.

محەمەد ڕەمەزانی: من سالی 1960 له شاری بۆکان له گەڕەکی پشت حەمامی کون، واتە گەڕەکی جوولەکەکان لەدایک بووم. خوێندنی سەرەتاییم لە بۆکان و ناوەندیم لە بانە و ئامادەییم لە مەهاباد تەواو کردووە. لە زانکۆی تارانیش باکالۆرم لە بواری ئەدەبی ئینگلیزیدا وەرگرتووە. ساڵی ١٩٨٠ خوێندکاری ساڵی یەکەمی زانکۆ بووم، کە یەکەم بەرهەمی وەرگێڕانم لە زمانی ئینگلیزییەوە بۆ فارسی لە لایەن ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوەی (سپیدەدم)ــەوە لە تاران بڵاو بووەوە. بەختەوەرانە ئەمە دواین کتێبی سیاسی بوو، ئیتر توخون کاری سیاسی نەکەوتم، ڕووم کردە ئەدەب و هونەر.

لەبارەی دمدم

ئاسۆ مامزادە

بەهار هەمیشە درەنگ دەگەیشتە ئێرە، بەڵام ئەمساڵ بەفر هەر لەسەر چیا گەردن كەشەكان سپی دەچووەوە. بەهارەكەی قەڵای دمدم تازە پێڕۆكە ببوو. بەفر، تەنیا ئەوانە مابوون كە زستانان با دە پەناو پەسێو و چاڵە قووڵەكانی دەكردن، ئەوانەش تا گەرمای هاوین دادەهات نەدەچوونەوە.

لەو ڕۆژانەدا خەڵكی قەڵا خەریكی شۆم و تۆكردنی بەهارە بوون، هەندێ هەر لە ئاخپێنەكانی دەوروبەری ماڵاندا دەغڵ و دانیان دەچاند. ئەو بەیانییە پەڵە هەورێك لە سەرووی چیاكانەوە پەیدا بوو، ڕێژنە بارانێكی بەخوڕەم بەسەر قەڵای دمدمدا باری و تۆز و خۆڵی زەوی داپەستاوت و سەرلەنوێ خۆشی كرد و بووەوە بە ساماڵ، هەتاوە خۆشەكەی بەهارێ پەنجەی لە عەرزی گیر كرد، ئەم بارانە بۆن و بەرامەی هەوای پاك و خاوێن كردەوە. ئێمە لە كوردەواریدا بەم جۆرە بارانە دەڵێین: "گورگەزێ".....

سێیەمین کۆمەڵە شیعری فەریدوون ئەرشەدی چاپ و بڵاو کرایەوە

کۆمەڵە شیعری "دەمگرن ڕۆژێ بە شەرابی پێکەنینتەوە" کە سێیەمین کۆمەڵە شیعری، فەریدوون ئەرشەدی، شاعیری خەڵکی ڕۆژهەڵاتی کوردستانە لە لایەن "چاپەمەنیی مانگ"ەوە چاپ و بڵاو کرایەوە.

فەریدوون ئەرشەدی، لەمبارەوە لە لێدوانێکدا بۆ (باسنیوز) گوتی: "ئەم شیعرانە بەشێکن لە کۆمەڵە شیعرێکی ئاشقانە کە لە نێوان ساڵانی2005 /2006 ی زایینی لە ئەڵمانیا نووسراون".

دیمانە لەگەڵ دوكتۆر بەختیار سەجادی

زمانی كوردی، ئایدیۆلۆجی و ناخودئاگا:

چەند بیرۆكەیەكی تیۆریك و چەند نموونەیەكی پراكتیك

سازدانی: مەسعوود بینەندە

سەردێڕی باسەكانی ئەم وتووێژە:

1 ـ زمان و جۆرەكانی لێكۆڵینەوە لە زمان

2 ـ فەلسەفەی زمان یان فەلسەفەی زمانناسانە؟

3 ـ لە ناو چوونی سەربەخۆیی وشە لە زمانی كوردیدا: نموونەیەكی پراكتیكی لە زمانناسیی مەعریفی

4 ـ دەربارەی پەرەسەندنی زمانی كوردی

5 ـ دەربارەی زمانی زانستیی كوردی

6 ـ لێكۆڵینەوە لە پێوەندیی نێوان زمان و ئایدیۆلۆجی: كێشە تیۆریكەكان

7 ـ زمانی كوردی و ئایدیۆلۆجی: تیۆرییەكان

8 ـ زمانی كوردی و ئایدیۆلۆجی: نموونەیەكی پراكتیكی

9 ـ قەیرانی شوناس چ پێوەندییەكی بە پێوەندیی نێوان زمان و ئایدیۆلۆجییەوە هەیە؟

10 ـ پێوەندیی زمان و ناخودئاگا: تیۆرییەكان

11 ـ پێوەندیی زمانی كوردی و ناخودئاگا: نموونەكان

موسیقا لای یارسانەکان

جەمال نەجاری

ئایینی یارسان
ئایینێکی عیرفانییە و پەیرەوانی ئەو ئایینە لە هەر دوو بەشی خۆرهەڵات و باشووری کوردستان هەن، بە تایبەت لە کرماشان و گەرمیان. کاکەیی دانیشتووی کەرکووک و لێواری زێی نێوان ھەولێر-مووسڵ (سارەلوو) و شەبەک ئەمانە ھەموو بە بنەچەکی ھۆز و زمان و بیروباوەڕ دەگەنەوە یەکتر. شوێنەکانی نیشتەجێ بوونی ئەھلی هەق (یارسان) لە کوردستاندا، لە کۆنەوە تا ئەم سەردەمە ھەندێک گۆڕانکاری بە خۆوە دیوە. بەڵام ئەوەی کە ھەمووان لە سەری پیداگری دەکەن ئەوەیە کە لە سەرەتادا ئایینی یارسان لە ناوچەکانی ھەورامان و شارەزوور و لوڕستان بڵاوبۆتەوە و گەشەی کردووە، جا دواتر گەیشتووتە ناوچەکانی تری کوردستان و ئێران کە بریتین لە پارێزگای کرماشان و بەتایبەتیش شارەکانی: قەسری شیرین، سەرپێڵ، کرند، کەنگاوەر، زەهاو، دەوروبەری بێوەنیج،  ماهیدەشت، هەلیلان، ناوچەکانی دڵفان، پشتکۆ و خێڵاتی سەگوەندی لورستان، هەوشاری ئازربایجان، گەرووس، شیشەوان، ئێلخچی، ئاقاری ماکۆ، میاندواو، هەمەدان، تاران، دامێنی کێوەی ئەلبورز، پاتاق، شەهریار، لوڕستان.

گێلانەترین چیرۆکی مردن

خەبات ڕەسووڵی

گەرم نین،بەڵام ساردیش نین،ئەو بەفرانەی نەرم نەرم بەسەر جەستەمدا دادەبارێن.مردن بۆم هەستێکی نامۆ نییە،وەک بڵێی پێشتریش مردووم.ئەوەی بۆم جێگای پرسیارە ئەوەیە ،ئەگەر ئێستا من مردووم ،ئەی بۆ تا زیندوو بووم دیتنی نەنکم بۆ من خەون بوو ،کەچی ئێستاش هەر دەڵێی خەونە.بڵێی هەر لەخەودا نەمردبێتم؟

دەستێک بە جەستەمدا دێنم.بەفرێکی تەنک دایپۆشیوم.بەفری شەوێک بارین.بەفری کاتژمێر سێی بەیانی.

بانە/ دیوانی حەوت شاعیرانی کلاسیکی کورد چاپ و بڵاو کرانەوە

چاپەمەنیی مانگ لە بانە لە درێژەی چالاکییەکانی خۆیدا چاپ و بڵاوکردنەوەی (پرۆژەی شێعری کلاسیک)ی شاعیرانی کوردی ڕاگەیاندووە و لە قۆناغی یەکەمدا حەوت دیوانی چاپ و بڵاو کردووەتەوە.

 بەپێی هەواڵێک کە چاپەمەنیی مانگ لە پەیجی تایبەتیی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی (فەیسبووک) بڵاوی کردووەتەوە، ئەم پرۆژەیە لەلایەن بەڕێوەبەرانی (پرۆژەی ڤەژین بۆکس)ی ناوەندی فەرهەنگیی ڤەژین و ماڵپەڕی چاپەمەنیی مانگ ئامادە کراوە کەلە ئامادەکردنیدا لێژنەیەکی پسپۆڕی بواری ڕێنووس، ڕێزمان و هەڵەبڕ و دیزاین ئامادە بوون.

ده‌فە

فارسی: ڕه‌زا به‌راهه‌نی

کوردی: ساماڵ ئەحمەدی

                                                                                 بۆ ئایدین ئاغداشلوو

ده‌فه‌ لێده‌! لێده‌! که‌ ده‌فین له ‌به‌رمانگ به‌م نیوه‌شه‌وه‌، شه‌وی ده‌فه‌مانگان،

هاواری سه‌رکه‌وتووانه‌ی گیانی هەلەک و هوو هووە،‌ لە هەورەگرمەیەکدا، که‌ دێ.

ئه‌رێ، بده‌فه‌!  دره‌وشانه‌وه‌ی هاوار له‌ ڕووداوەیلی شیریندا،

ده‌فینێکه‌ دەخوازێ فەرهاد

ده‌ف بده‌فە! که‌ هەورەگرمەی دادێ له‌ هه‌قیقه‌تی ئه‌و دایره‌وه دەلرفێ،

 لرفاوە‌ و، هه‌ر لرفاوتر‌ بێ!

ده‌ف‌ له‌ ده‌فی تێکەوەتەنراو و، مژ له‌ مژی ڕه‌ویودا، تۆخودا بده‌فه‌!

به‌ ده‌فه‌ی ڕۆحی ئاسمان، به‌ ده‌فه‌ی ڕۆحی من بده‌فه‌!

ژیان و ئه‌زموونی ته‌رجه‌مه‌ی مامۆستا عه‌بدۆڵڵا حه‌سه‌ن‌زاده‌

له‌ وتوێژێكی ''كه‌ماڵ مه‌ریوانی''دا

هاوكاری شاعیر و ڕوژنامه‌وانمان، كه‌ماڵ مه‌ریوانی، له‌ زنجیره‌ وتووێژێكدا له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێك وه‌رگێڕی ناوداری كورد، وه‌كو مامۆستایان، عه‌بدۆڵڵا حه‌سه‌ن‌زاده‌، شوكور موسته‌فا و حه‌مه‌ی مه‌لا كه‌ریم، ژیان و ئه‌زموونی ئه‌و كه‌سایه‌تیانه‌ی خستووه‌ته‌ به‌ر سه‌‌رنج.

ئه‌م وتووێژه‌ له‌گه‌ڵ مامۆستا عه‌بدۆڵڵا حه‌سه‌ن‌زاده،‌ وه‌رگێڕی چه‌ندین شاكاری ئه‌ده‌بی و کلتووری و سیاسیی‌ وه‌کو (حه‌مه‌دۆك، یاشار كه‌ماڵ)، (دان چه‌رموو, جه‌ك له‌نده‌ن)، (كوردستان و كورد، دوكتۆر قاسملوو)، (مه‌ته‌ڵۆکه‌ی هوه‌یدا، عه‌باس میلانی) و... كراوه‌.

پێویسته‌ بگوترێ ئه‌م وتووێژه‌‌ به‌ شێوه‌ی زاره‌کی له‌ سه‌ر كاسێت تۆمار كراوه‌ و، دواتر نووسراوه‌ته‌وه‌. که‌ماڵ مه‌ریوانی له‌ نووسینه‌وه‌ی ده‌قی وتووێژه‌كه‌دا،  ئاگایانه‌ كه‌شوهه‌وای زمانی ئاخاوتنی ڕۆژانه‌ی پاراستووه‌،  هه‌ر بۆیه‌ بن زاراوه‌ی ناوچه‌یه‌كی تایبه‌ت به‌ ده‌قی قسه‌كانی مامۆستا حه‌سه‌ن‌زاده‌وه‌ دیاره‌. هه‌روه‌ها ئه‌م وتووێژه‌ له‌و ساڵانه‌دا کراوه‌ که‌ مامۆستا حه‌سه‌ن‌زاده‌ سکرتێری گشتیی حیزبی دیموکرات بووه‌.

پلانی زمان (language planning)

سەعد قازی

بەر لەوەی بچینە نێو دەقی بابەتەکەوە پێویستە پێداچوونەوەیەکی کورت لە سەر بابەتی زمان بکرێ و هێندێک تیۆر کە پێوەندییان بە چەمکی زمانەوە هەیە باس بکرێن، بۆ ئەوەی تیشک بخاتە سەر ڕەوتی بابەتەکە. ئەوەی لەم وتارەدا دەگونجێ، پلانی زمان بە گشتییە و زمانی کوردی لەو پێوەندییەدا بە نموونە وەردەگرین، کە تا ئێستا چی بۆ کراوە و پێویستە چی بۆ بکرێت. هەروەها بەشێکی گرینگی ئەم بابەتە بە پشتبەستن بەو خوێندنەوانەی تا ئێستا کراون هەوڵ دەدا گرینگایەتیی پلانی زمان لە سەر زمانی کوردی باس بکا.

منداڵێک دەکوژرێت

Stig Dagerma

لە سوێدییەوە: ره‌حمان سۆفی‌

ڕۆژێکی خۆش، هه‌وایکی سووک‌، خۆره‌تاو لاره‌مل تیشکی به‌ سه‌ر ده‌شتا‌ په‌خشانه‌. چونکه‌ ڕۆژی یه‌کشه‌ممه‌یه‌، بەم‌ زووانە ناقوسی کلیساکان زرینگه‌یان لێ هەڵدەستێ.

له ‌نێوان سێ‌ڕێیانی سێ گوندان، په‌نجێره‌ی خانووی گوند له‌ دووره‌وه‌ بریقه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌. خه‌ڵکی هه‌ر که‌س له ‌ماڵی خۆی، پیاوان له‌ رۆخ ئاوێنه‌ ڕدێنیان ده‌تاشن. ژنان سه‌رقاڵی نانکردن و چێشتلێنانن. منداڵانیش له‌ سه‌ر عه‌رزه‌که‌ هار و هاجی ده‌که‌ن. دوو تازه‌لاو له‌ نێوان دوو په‌ڵه‌ جاڕه‌جۆدا، بۆ هاتوچۆی نێوان گوندان ڕێچکه‌یەکیان دۆزیوه‌ته‌وه‌. دیاره‌ پێشتر هه‌رگیز له‌ سێ‌ڕێیانی سێ گونده‌ی جیراندا ئەم ڕێچکەیە نەدیترا‌بوو.

دیمانە لەگەڵ ئەمین رەحیمی نژاد (رێوار)

توێژەر و شارەزای زمان و خەڵکی گێڵانغەربی کرماشان

سازدانی: شەریف فەلاح

پ: ھەروەک دەزانین زمان وەک یەکێک لە سەرەکیترین توخم و پێکھاتەکانی نەتەوە، لە پڕۆسەی نەتەوەسازیدا دەوری بەرچاو دەگێڕێت و کرماشانیش وەک یەکێک لە پارێزگا کوردنشینەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان تێیدا چەندین زاراوە و بە زاراوەی جۆراوجۆر ھەیە و دەبینین چەندین ساڵە ئەو زاراوانە لەگەڵ دیالکتەکانی ھەورامی و کورمانجیی سەروو شانبەشانی کورمانجیی ناوەڕاست (سۆرانی) گەشەیان کردووە و بەرھەمیان پێ دەخولقێ، بەڕای جەنابت ئەم حەرەکەتە بۆ زمانی یەکگرتووی کوردی گرفتە یان دەرفەت؟

ئەمین رەحیمی نژاد: ئەگەر بمانەوێ تەنیا لە روانگەی زمانەوانییەوە لەم پرسە بڕوانین، ئەوەیە کە ئەگەر ھەر زاراوە و دیالکتێک بۆ خۆی گەشە بکات، شتێکی باشە و مافی سروشتیی ئاخێوەرەکانیە و دەبێ پشتگیریی بکرێت، بەڵام ئەگەر لە روانگەی کۆمەڵایەتییەوە لێی بڕوانین کە مەبەستمان روانگەی زمانناسیی کۆمەڵایەتییە،